Safranbolu Evleri, yüzlerce yıllık bir süreçte oluşan Türk kent kültürünün günümüzde yaşamaya devam eden en önemli yapı taşlarıdır. İlçe merkezinde 18. ve 19.yy. ile 20.yy. başlarında yapılmış yaklaşık 2000 geleneksel Türk evi bulunmaktadır. Bu eserlerin 800 kadarı yasal koruma altındadır. Evler Safranbolu´nun iki ayrı kesiminde gruplanmış durumdadır. Birincisi “Şehir” diye bilinen ve kışlık olarak kullanılan kesim, ikincisi “Bağlar” diye bilinen ve yazlık olarak kullanılan kesim.
 
Şehir, yönetim merkezinin bulunduğu Kale, alışveriş merkezinin bulunduğu Çarşı, evlerin bulunduğu Akçasu, Gümüş, Musalla, Kale altı ve Tabakhane semtlerinden oluşmaktadır. Bu kesim iklimin olumsuz etkilerine karşı korunmuş, alçak rakımlı iki vadinin içindedir. Burada evler birbirine yakın, sokaklar dardır. Bağlar birkaç yüz metre daha yüksekte, hava akımlarına açık ve daha geniş araziler üzerindedir. Hemen hemen herkesin bir kışlık bir de yazlık evi vardır. Yöre halkı kışın şehirdeki evinde yaşar ve yazın havaların ısınmasıyla Bağlardaki yazlık evine göçer. Ancak “Çarşı” üretim ve ticaret hayatı yazın da aynen sürer.
 
Tüm evler kendilerine göre daha merkezi konumdaki kamu binalarına, dini yapılara ve anıt eserlere dönüktür. Hangi evden bakılırsa bakılsın manzara kapanmaz. Evlerin yakın plan cepheleri kör, uzak plan cepheleri açık ve birbirlerini izleyecek konumdadır.
 
Şehrin ortasında bulunan meydana yönelik yollar ve sokaklar tamamen Arnavut kaldırımlıdır. Anıt eserlerin avluları ve meydanlar da Arnavut kaldırımlıdır. Mevcut taş kaplama tarzı rutubeti en aza indiren, sel sularına karşı dayanıklı ve ağaç köklerinin yeterli su almasına uygun yapıdadır.
 
Safranbolu evinin boyutu ve biçimini belirleyen üç temel unsurdan söz edilebilir: Çok nüfuslu büyük aile yapısı, yağışlı iklim, kültürel ve maddi zenginlik. Bir ailede karı kocanın normal olarak iki ya da üç çocuğu vardır. Erkek evlat evlendirilince ona ayrı bir ev açılmaz, gelin aynı eve getirilir. Amcalar, yengeler, halalar ve torunlarında dahil olduğu aile hep birlikte bir evde yaşarlar. Evin kadınına işlerde yardım etmek amacıyla evlerin çoğunda evlatlık kız bulunur. Evlatlık kız evin kızı gibi görülür.
 
Safranbolu evleri geleneksel Türk mimarisinin en güzel örneklerindendir. Safranbolu evleri çevreye saygılı olarak tasarlanmıştır. Bir ev diğer evin manzarasını kapatmaz. Yağışların fazlalığı çatıların uzun saçaklı ve mükemmel yapılmalarını zorunlu kılmaktadır. Bazı evlerin kadınlar ve erkekler için 2 ayrı girişi bulunmaktadır.
 
Evin girişinde zemin kat taş kaplıysa taşlık adını alır. Zemin katlarda ayrıca ahırlar, büyük kazan ocakları ve ambarlar bulunur. İkinci kat diğer katlara göre daha basıktır. Bu katta gerektiğinde yatak odası olarak da kullanılabilen bir mutfak ve odalar bulunur. Mutfak ile selamlık arasında yemek servisinde kullanılan silindirik bir ahşap dönme dolap yer alır. Gündelik yaşam orta katta geçer. Bu katın ısıtılması daha kolay olur. Üçüncü kat Safranbolu evinde mükemmelliğe varılan noktadır. Bu katta tavanlar daha yüksektir. Bu doğrultuda her odada ahşap dolapların (yüklük) içerisinde gusülhaneler bulunur. Ailenin büyükleri bu katta yaşarlar. Odalarda oturma düzeni dahi bir hiyerarşiye bağlanmıştır.
 
Safranbolu evlerin de her oda bir aile için hazırlanmıştır. Genelde yazlık ve kışlık olmak üzere 2 ye ayrılır. Kışlık evler çarşı bölgesinde denizden yüksekliği 300-320 metre kodlarındadır ve kışın sıcak olması işyerlerine yakın olması sebebiyle yapılmıştır. .Genelde 2 katlıdır girişte hayat bölümü büyük mutfak bahçede girişte kazan ocağı dediğimiz bölüm bulunur üst kata çıktığınızda önce sofa bölümü çıkar ve odalara bu bölüme açılır odalarda gusülhaneler olması sebebiyle kullanışlıdır. ikinci katlarda ise baş oda dediğimiz daha gösterişli tavan süslemeleri bulunan misafirlerin ağırlandığı odalardır. Odalarda ocak başı bulunur bazı evlerde özel odalarda havuz kullanılmıştır yapılan toplantı seslerinin dışarıdan duyulmaması evin ihtiyaçlarını karşılaması ve yangın gibi acil durumlarda bahçe sulamasında kullanılmak için tercih edilmiştir. Haremlik ve selamlık bölümlerinde servis dolabı kullanılmıştır. Böylece kalabalık misafirlerde erkeklerle kadınlar birbirlerini görmeden yemekleri birbirlerine servis edebilmektedirler. Evlerdeki amaç evde yaşayan bütün bireylerin birbirlerinin huzurunu ve saygısını bozmadan yaşayabilmesidir.